پوکی استخوان چیست؟

پوکی استخوان، یا به اصطلاح علمی استئوپروز (Osteoporosis)، یک بیماری سیستمیک است که بیشتر در دوران پیری بروز می‌کند و باعث کاهش تراکم استخوان و افزایش شکنندگی استخوان می‌شود. طبق تعریف انجمن ملی بهداشت ایالات متحده (NIH)، این اختلال اسکلتی باعث افزایش خطر شکستگی استخوان می‌شود، حتی بدون آسیب قابل توجهی.

در واقع، پوکی استخوان مانند یک ساختمان قدیمی است که دیوارهای آن از زمان گذشته ضعیف شده و هر ضربه کوچک می‌تواند آن را فرو بریزد. اما این فرآیند معمولاً بی‌صدا و بی‌علائم پیش می‌رود و تا زمانی که یک شکستگی رخ دهد، احساس نمی‌شود. این یکی از دلایل اصلی آن است که این بیماری گاهی به عنوان «قاتل بی‌صدا» شناخته می‌شود.

فهم پوکی استخوان: چرا استخوان ما ضعیف می‌شود؟

برای درک اینکه چرا استخوان ما از بین می‌رود، باید ابتدا بدانیم استخوان چگونه ساخته شده است. استخوان یک بافت زنده است و مانند هر بافت زنده، در حال تجدید و ترمیم است. در بدن ما، دو نوع سلول اصلی در فرآیند ترمیم استخوان نقش دارند:

• استئوکلاست‌ها: سلول‌هایی که استخوان را جذب و تخریب می‌کنند.
• استئوبلاست‌ها: سلول‌هایی که استخوان جدید ساخته و ترمیم می‌کنند.

در دوران جوانی، تولید استخوان بیشتر از جذب است و تراکم استخوان افزایش می‌یابد. اما پس از حدود ۲۰ سالگی، این تعادل تغییر می‌کند و جذب استخوان بیشتر از تولید می‌شود. در نتیجه، استخوان کم‌کم ضعیف‌تر می‌شود. در موارد شدید پوکی استخوان، بدن همچنان استخوان جدید تولید می‌کند، اما مقدار آن کم است و این باعث کاهش تراکم می‌شود.

ساختار استخوان: اسفنجی و کورتیکال

استخوان بدن از دو بخش اصلی تشکیل شده است:

1. استخوان اسفنجی: داخلی استخوان، شبیه به یک اسفنج، با ساختار مشبک و متخلخل. این بخش بیشتر در استخوان‌های کوتاه و مهره‌ها دیده می‌شود.
2. استخوان کورتیکال: لایه سخت و متراکم بیرونی استخوان، مانند جلد یک میوه. این بخش در استخوان‌های بلند مانند ران و بازو غالب است.

این ساختار سه‌بعدی و مشبک، استخوان را هم سخت و هم سبک می‌کند. اما در پوکی استخوان، این ساختار تغییر می‌کند: حفرات در استخوان اسفنجی بزرگتر می‌شوند، میله‌های داربست نازک‌تر می‌شوند و لایه کورتیکال نازک‌تر می‌گردد. در نتیجه، استخوان از نظر ساختاری و عملکردی

به‌طور خلاصه، در پوکی استخوان، بافت استخوانی نازک‌تر و متراکم‌تر می‌شود و این امر باعث افزایش خطر شکستگی است. اما چه عواملی در این ضعف استخوان نقش دارند؟

عوامل خطر پوکی استخوان

عوامل متعددی می‌توانند خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند. برخی از این عوامل قابل کنترل هستند، در حالی که برخی دیگر غیرقابل تغییر:

• سن: خطر ابتلا به پوکی استخوان با افزایش سن افزایش می‌یابد.
• جنسیت: زنان بیشتر از مردان در معرض خطر پوکی استخوان هستند، به ویژه پس از یائسگی.
• ژنتیک: سابقه خانوادگی پوکی استخوان خطر ابتلا به آن را افزایش می‌دهد.
• عوامل هورمونی: کاهش هورمون استروژن در زنان (به ویژه پس از یائسگی) و کاهش تستوسترون در مردان می‌تواند باعث پوکی استخوان شود.
• رژیم غذایی: کمبود کلسیم و ویتامین D می‌تواند به ضعف استخوان‌ها کمک کند.
• فعالیت بدنی: عدم انجام فعالیت بدنی منظم (به ویژه ورزش‌های تحمل وزن) می‌تواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد.
• وضعیت سلامتی: برخی از بیماری‌ها مانند بیماری‌های غدد، بیماری‌های گوارشی و برخی از داروها می‌توانند خطر پوکی استخوان را افزایش دهند.

نحوه تشخیص پوکی استخوان

تشخیص پوکی استخوان معمولاً با استفاده از آزمایش‌های تصویربرداری انجام می‌شود، مانند:

• دensitometry (DXA): معتبرترین روش برای اندازه‌گیری تراکم استخوان و تشخیص پوکی استخوان.
• اشعه ایکس: می‌تواند نشان دهد که آیا شکستگی در استخوان رخ داده است یا خیر.

همچنین، پزشک ممکن است آزمایش خون را برای بررسی سطح هورمون‌ها و ویتامین‌ها تجویز کند.

درمان پوکی استخوان

درمان پوکی استخوان شامل ترکیبی از تغییرات سبک زندگی و دارو است:

• تغییرات سبک زندگی: افزایش مصرف کلسیم و ویتامین D، انجام ورزش‌های تحمل وزن (مانند پیاده‌روی، دویدن و وزنه‌برداری) و ترک سیگار و الکل.
• داروها: داروهایی وجود دارند که می‌توانند سرعت تخریب استخوان را کاهش دهند و تراکم استخوان را افزایش دهند. برخی از این داروها شامل Bisphosphonates، Denosumab و Teriparatide هستند.

تجربیات بیماران: گفتگوی افراد با پوکی استخوان

بسیاری از افراد در انجمن‌های آنلاین و گروه‌های حمایتی تجربه خود را در زمینه پوکی استخوان به اشتراک می‌گذارند. در اینجا چند نقل قول از تجربیات آن‌ها آورده شده است:

“من به مدت سال‌ها علائمی از پوکی استخوان نداشتم، اما متاسفانه در یک روز بدون هیچ دلیل خاصی، کمرم شکست. این تجربه خیلی دردناک و ترسناک بود.” – به اشتراک گذاشته شده در انجمن آنلاین Osteoporosis Support Group

“بعد از تشخیص پوکی استخوان، با تغییر رژیم غذایی و شروع ورزش‌های منظم، توانستم سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهم. مهم‌ترین نکته این است که تسلیم نشوید و به دنبال راه حل باشید.” – به اشتراک گذاشته شده در گروه حمایتی Women’s Health

پرسش و پاسخ (FAQ) در مورد پوکی استخوان

1. آیا می‌توان پوکی استخوان را درمان کرد؟

   درمان کامل پوکی استخوان ممکن نیست، اما می‌توان با تغییر سبک زندگی و دارو، پیشرفت بیماری را کند کرد و خطر شکستگی را کاهش داد.

2. کلسیم و ویتامین D چقدر مصرف کنیم؟

   توصیه می‌شود روزانه 1000 تا 1200 میلی‌گرم کلسیم و 600 تا 800 واحد بین‌المللی ویتامین D مصرف کنید. بهتر است این مواد مغذی را از طریق رژیم غذایی و مکمل‌ها دریافت کنید.

3. چه ورزش‌هایی برای پوکی استخوان مفید هستند؟

   ورزش‌های تحمل وزن مانند پیاده‌روی، دویدن، وزنه‌برداری و تنیس برای تقویت استخوان‌ها بسیار مفید هستند.

4. آیا پوکی استخوان یک بیماری شایع است؟

   بله، پوکی استخوان یک بیماری شایع است که به خصوص در افراد مسن و زنان بیشتر دیده می‌شود. برآورد می‌شود که بیش از 50 درصد از افراد بالای 70 سال دچار پوکی استخوان باشند.

5. آیا پوکی استخوان قابل پیشگیری است؟

   بله، می‌توان با رعایت رژیم غذایی مناسب، انجام فعالیت بدنی منظم و ترک عوامل خطر مانند سیگار و الکل، از بروز پوکی استخوان پیشگیری کرد.

6. آیا داروها عوارض جانبی دارند؟

   داروهای پوکی استخوان ممکن است عوارض جانبی داشته باشند، اما در بیشتر موارد این عوارض خفیف و قابل کنترل هستند. در مورد هر دارو، پزشک به شما در مورد خطرات و مزایای آن توضیح خواهد داد.

7. آیا می‌توان به طور طبیعی تراکم استخوان را افزایش داد؟

   با وجود اینکه برخی از مکمل‌ها و مواد غذایی ممکن است در تقویت استخوان‌ها کمک کنند، هیچ راهی برای افزایش تراکم استخوان به طور طبیعی وجود ندارد. بهترین راه برای افزایش تراکم استخوان، ترکیبی از رژیم غذایی سالم، ورزش و دارو است.

8. آیا پوکی استخوان فقط در زنان شایع است؟

   پوکی استخوان در زنان شایع‌تر است، اما مردان نیز می‌توانند به آن مبتلا شوند. خطر ابتلا به پوکی استخوان در مرد